www.sonerium.org

“Bizim memleketin türküleri başgadır, başga bir gözeldir. Muula, Beşgaza, Bodrum dedin mi oturuveecen, dinneyiveecen garim. Çünküm hepsinin ayrı bir hikayesi vardır. Hepsi de yaşanmış hikayelere dayanır. Bizim oranın kocamışları öykünür, biz dinneriz.”
Şöyle bir memleket ağzından konuşayım dedim. Tercümeye gerek var mı? Aşağıdaki türküler Bodrum türkülerinden derlemelerdir. Asıl halleriyle, bilinmeyen sözleriyle yayınlanmıştır. Yine Mehmet Uslu öğretmenime sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum.

Ayve Dibi

Ah ayve dibi amman amman
Ah serin olur yavrum da yatmeye
Ah gızla gelmiş amman amman
Ah sürü sürü yavrum da bakmeye
Ah çekmecemin amman amman
Ah inatdarı yavrum da altından
Ah bi yar sevdim amman amman
Ah asger oldu yavrum da bahdımdan
Ah ayve dibi amman amman
Ah serin olur yavrum da dallere
Ah bi yar sevdim amman amman
Ah nasib oldu yavrum da ellere
Ah alıverin amman amman
Ah dabancamı yavrum da doldurem
Ah doldurem de amman amman
Ah ben kendimi yavrum da öldürem
Ah varın bakın amman amman
Ah gabir bene yavrum da dar geldi
Ah bu gençlikde amman amman
Ah ölüm bana yavrum da zor geldi

Belalım

Çaya vardım cizmeyle belalım
Yar bulamadım gezmeyle
Çok metdaplı aldattım belalım
Gıyısı markalı mandille
(Çok hovarda aldattım belalım
(İpekli mandil vermeylen)
(Gaşımı gözümü süzmeylen)
Belalım belalım sen mising belalım
Sen benim deyil mising?
Hana vardım han deyil belalım
Pençiresi cam deyil
(Etrafları cam deyil)
Yarim hamamdan çıkmış belalım
Ayrılacak can deyil
(Dayanılıcek can deyil)
Belalım belalım sen mising belalım
Sen benim deyil mising?
Çaya vardım çayladım belalım
Gülü deste bağladım
Birini gendim için belalım
Birini yare yolladım
Belalım belalım sen mising belalım
Sen benim deyil mising?
Çaya vardım çayladım belalım
Çaydan balık avladım
Vardım yariming yanına belalım
(Ben yarimi görünce belalım)
Oturdum da ağladım
Belalım belalım sen mising belalım
Sen benim deyil mising?

Çaya vardım çay susuz belalım
Ela gözler uykusuz
Ellerin yari gelmiş belalım
Haniya da benim gaygusuz
Belalım belalım sen mising belalım
Sen benim deyil mising?
Yemenim dalda galdı belalım
Gözlerim yolda galdı
Tez gönder metdubunu belalım
Aklım hep sende galdı
Belalım belalım sen mising belalım
Sen benim deyil mising?

Çakır Eminem

Dağda da davar izi var (2)
Emine’min bende gözü var (2)
Emine’yi ben çok severim (2)
Doyulmaz cilvesi var (2)
Emine’m Emine’m Çakır Emine’m
Gözlerinin altı çukur Emine’m (2)
Dağda da tavşan yayılır (2)
Kemikleri sayılır (2)
Geçme de kapım (Eminem) önümden (2)
Seni de gören bayılır (2)
Emine’m Emine’m Çakır Emine’m (2)
Gözlerinin altı çukur Emine’m (2)
Dağda da davar güderim (2)
Emine’ye selam ederim (2)
Emine selamı almazsa (2)
Alır da başımı giderim (2)
(Başımı da alır giderim) (2)
Emine’m Emine’m Çakır Emine’m (2)
Gözlerinin altı çukur Emine’m (2)
Dağda dübek olur mu (2)
Ateşden gömlek (yasdık) olur mu (2)
El gızının goynunda
Uykuya amel olur mu? (2)
Emine’m Emine’m Çakır Emine’m (2)
Gözlerinin altı çukur Emine’m (2)

Çatal Çam

Çatal çama gurşun atdım
Geçmedi aman geçmedi
Nazlı da yare aman
Ağılaa da veedim içmedi (2)
(Rakılaa veedim a yarim de işmedi)
Çok sööledim bir sözlerim
Geçmedi amman geçmedi
Gıymetini amman (ben saramadım amman)
Bilene de düşmedi (2) (Sarana da aşkoosun)
Ay garannık (amanın amman) (İmanım amman)
Gece de mi çıktıng yollara?
Yarim deye amman
Sarılı mı veedin ellere? (2)
(Sarılı mı veedin a yarim de ellere)
Ay doomadan amanın amman
Şavkı da furdu daalara
Ay doomadan amman
Gece mi de (gece de mi) çıkdın yollara (2)
Gün mü doomuş amanın amman
Garibimin başına
Yeni de mi girmiş amman
Onüç ondört yaşına (2)

Bir tepeden bir tepeye
(Bir tepeden öbür tepeye)
Atıldım amman atıldım
Atıldım da amman
Aleylere gatıldım (2)
Onikidir amanın amman
(onikidir efeler amman)
Şu deermenin sereni
İçindeki amman
Urum deyil ermeni (2)
Ermeniye amanın amman
Nahal gönül veemeli
Çıkadabilsem amman
Şu daaların başına (2)
(Şu tepenin a yarim de başına)
Bir gemim var salı da veedim
Engine amman engine
Şindi de raabet amman
Güzel ilen de zengine (2)
Bir tepeden öbür tepeye
(Bir tepeden bir tepeye)
Ün olur amman ün olur
İnsan da sevdiyine
(Adam da sevdiyi yare)
Yanar da yanar kül olur.

Çekirgemin Tabırı

Çekirgenin tabırı
Arpa da buydi batırı
Ben buralara gelmezdim amanın (2)
Nazlı da yarimin hatırı (2)
(Nazlı da gülümün hatırı)

Çekirgem uçmaz oldu
Ganadın açmaz oldu
Şu zamane gızları amanın (2)
Erkeden gaçmaz oldu(2)

Dabancamı doldurdum
Boş masaya gondurdum
Uyuyan gözlerini amanın (2)
Öperek uyandırdım 1. (2)
(Ah öperek uyandırdım)2.

Dambaşında siniler
Tisge de fursam iniler
Şu zamane gızları amanın (2)
Haftada goca yeniler (2)

Çekirgem uçuverdi
Ganadın açıverdi (kopuverdi)
Elin oolu deyil mi amanın (2)
Sevdi de (bırakıp) gaçıverdi

Dabancam dolu mermi
Adam bööle eder mi?
İnsan da sevdiği yari amanın
Bırakıp da (Bırakır da) gider mi?
(Terkedip de gider mi?)

Dabancam dolu fişek
Atarım yüssek yüssek
Haram da olsun sevdiğim amanın
(Haram da olsun a yarim amanın)
Sensiz de yaddığım döşek
(Sensiz yattığım döşek)

Demirciler Türküsü

Demirciler amman
Demir döver tunç olur
Sevik sevik ayrılması amman
Fidan boylum güç olur
(Çakır mayam güç olur)
(Orta boylum güç olur)
Haydindik çatal çamda özger var
Benim yarimde halka gibi gözler var
Haydindik çatal çamın özgeri
Yaktı beni o yarimin gözleri
Oduncular amman
Kıssa keser odunu
Canfes şalvar amman sıkadagomuş
Fidan boylum budunu
(Fatmacığın budunu)
(Fatma gızın budunu)
Haydindik al işliye mor düüme
Cavır gızı gine girdi gönnüme
Haydindik al işliye yandım ben
Gekgeleni gendi yarim sandım ben
Çok sööledim amman
Bir sözlerim geçmedi
Nazlı yare amman ağıla vedim
Fidan boylum içmedi
Haydindik ovalarda ganyaşı
Yarim asger dinmez gözümün yaşı
Haydindik çatal çamın dalleri
Nahal olucek ikimizin halleri
İnme de durnam inme
Bööle susuz köölere (çöllere) (göllere)
Ben gidersem amman sen galıyorsun
Fidan boylum ellere

Haydindik çatal çamın akması
Yaktı yandırdı Davazlı’nın Fatma’sı
Haydindik ovalarda örümcek
Bayılıvedim ben yarimi görüncek
Yansın İzmir yansın(Yansın İzmir amman)
kordon boyu kül olsun (demiryolu kül oosun)
Beni yardan amman ayıranın
(Ben gidersem fidan boylum amman)
İki gözü kör oosun
(Senin yarin kim oosun)
Haydindik cepkeninde mor susda
Şindiki gızlar erkekleden çok usda
Haydindik hane yapdım han oldu
Cavır gızı şu yannara nam oldu
(Şu Bodrum’a nam oldu)
Demirciler amman
Demir döver ocakda
Cavrın gızı amman hiç inmiyor
Gara gözlüm gucakda
Haydindik al işliye yandım ben
Geliyoranı gendi yarim sandım ben
Haydindik üç metelik on para
Şindiki gızlar erkeklerden zampara

Garabüberim

Zerdali çiçeklendi
Dalleri pülçüklendi
Ağle de gözlerim ağle
Ayrılık gerçeklendi
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Kömür gözlüm nerelere gidelim
(Gara gözlüm yandı da ciğerim)
Zerdali de çiçeğim
Şaşdım nerden geçeyim
O yar da benim olmazsa
Ağııla mı içeyim?
Ah garabüberim büberim nerelere gidelim
Ben seni güccük yaştan severim
Beyaz keeme toz olur
Siyah keeme söz olur
Gel yeşiller keeyelim
Muradımız tez olur
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Kömür gözlüm nerelere gidelim
Gara gara gazannar
Gara yazı yazannar
Cennet yüzü görmesin
Aramızı bozannar
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Ben seni güccük ufak severim
Alme addım dereye
Gız çıktı pencireye
Gız Allahın seversen
Al beni içeriye
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Kömür gözlüm nerelere gidelim
Merdimenim kırk ayak
Kırkına furdum dayak
Ben yarimi görüncek
Ne el tutar ne ayak
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Ben seni güccük yaşdan severim
Merdimenden inmem ben
Basma da şalvar keemen ben
Kesiceksen canfes kes
Aaşam yanına (goynuna) gelmem ben
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Kömür gözlüm nerelere gidelim
Dut ağacı deyilim
Dut verici deyilim
Uzakta durma yakın gel
Can alıcı deyilim
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Ben seni güccük ufak severim
Ay dovar sini gibi
Sallanır selvi (sevli) gibi
Çok memleketler gezdim
Sevmedim senin gibi
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Kömür gözlüm nerelere gidelim
Gara tavık tepeli
Gulakları küpeli
Evlenmeyin bekarlar
(Var bene evlen diyorlar)
Şindiki gızlar şüpheli
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Kömür gözlüm nerelere gidelim
(Kömür gözlüm yandı da ciğerim)
Gara tavık havada
Yımırtası tavada
Evlenmeyin bekarlar
Şindiki gızlar hovarda
Ah garabüberim büberim nerelere gidelim
Ben seni güccük yaştan severim

Gara tavıgı kesmeli
Ganadından asmalı
Şu zamane gızlanı
Kitaplara basmalı
Garabüberim büberim esmeri güzelim
Gara gözlüm nerelere gidelim
İndim gamış kesmeye
Eyildim su işmeye
Ben yarimi görüncek
Ganatlandım uçmeye
Ah garabüberim büberim nerelere gidelim
Ben seni güccük yaştan severim
Şu gelen gayık mıdır?
Yelkene layık mıdır?
Yarim gitti asgere
Ağlasam ayıp mıdır?
Ah garabüberim büberim nerelere gidelim
Ben seni güccük yaştan severim
Şu daala olmasaydı
Gülleri solmasaydı
Ölüm allahın emri
Ayrılık olmasaydı
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Kömür gözlüm nerelere gidelim
Alme atdım denize
Geliyor yüze yüze
Sealm söölen Reize
Tezkere göndersin bize
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Kömür gözlüm nerelere gidelim
Hayat kapısı sürgülü
Şalvarları bürgülü
Fatma da gadını sorarsan
Yaymacı’nın bülbülü
Ah garabüberim büberim nerelere gidelim
Ben seni ufak yaştan severim
Uzun uzun gavaklar
Dökülüyor yapraklar
Pul pul olsun dökülsün
Seni öpen dudaklar
(Gız seni öpen dudaklar)
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Gara gözlüm yandı da ciyerim
Dalan daladı beni
Gören ağladı beni
Ölüm var ayrılık yok
Yarim bağladı beni
Ah garabüberim büberim nerelere gidelim
Ben seni güccük yaştan severim
bi daş atdım geline
Gelin almaz eline
Vay şu gelinin haline
Düşmüş bahçevan eline
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Kömür gözlüm nerelere gidelim
Tepe başı gedik mi?
Gız sene bişi dedik mi?
Bi gececik yatmeylen
Gül gül memeleeni yidik mi?
Ah garabüberim büberim nerelere gidelim
Ben seni ufak yaştan severim
Taze yaprak dolması
İçindedir gıyması
Her bi gızın harcı mı?
Gıravatlı maallimi sarması
Ah garabüberim büberim nerelere gidelim
Ben seni güccük yaştan severim
Hayat kapısı burmalı
Garşıya divan gurmalı
Eyerem de Moola’lı (Muğlalı) almazsa
Kemikleeni gırmalı
Ah garabüberim büberim esmeri güzelim
Kömür gözlüm nerelere gidelim

Gargı Deresinin Pinar Odunu

Gargı deresinin pinar odunu
A yavrım sürmelim
Amman gel gaçalım
Arabacı yol ver geçelim
Hanımlara fisdan biçelim
Erkeklere çuha dikelim
(arabacı doldur içelim)
(gızlara yol ver geçelim)
(Gızlara fisdan biçelim)
(Doldur da bir yudum içelim)
Nacaklar mı yardı senin budunu
A yavrım sürmelim
Amman gel gaçalım
Arabacı yol ver geçelim
Hanımlara fisdan biçelim
Erkeklere çuha dikelim

Altın tuğlu metdup geldi yarimden
A yavrım sürmelim
Amman gel gaçalım
Arabacı yol ver geçelim
Hanımlara fisdan biçelim
Erkeklere çuha dikelim

Mehmet USLU’nun Notu: Gargı Deresi, hem Bodrum’da hem Datça’da vardır. Bu türkü Datça’daki Gargı deresinin olabilir. Oradaki Gargı deresinin değirmencisi Hakkı Çavuş içki ve sohbetleriyle meşhur. bu sohbetlere katılan yakını Bodrum’un Müsgebi (Ortakent) köyünden kemaneci Köroğlu (Hasan Hüseyin Salım) ile kardeşi darbukacı Fatmacık tarafından Bodrum’a yayıldığı kanısındayım. Çıkışı kesin olarak belli olmayan bu türkü, şekillenerek oynanan hareketli oyun havalarından biridir. Datça’da bu türkünün özel bir oyunu olduğu söylenir.

Gün Görünmez

Gün görünmez amman
Melengecin dalindan amman
Kimse bilmez
Ben fakirin halinden
Yaddım da yarimin dizine
Bakdım da ela (aale) gözüne
Gollar basmış uyanamadım
Ufecik de tefecik fidan da boylum
Yarim senden ayrılamadım

İlaman Çalıları

İlaman çalıları aman da amman
Yol ettim yalıları
İnadına sevicem aman da (amman) (Ayşem)
Çatlasın (dayıları) (halaları) (Gocalı Garıları)

Yalıların gumuyum (aman da amman) (a yarim amman)
Balıkların puluyum
Alıceksen al beni aman da amman
Ben de Allah guluyum

Yalı da gezer oldum aman da amman
Okuyup yazar oldum
Gız ben senin aşkından aman da amman
Gurudum gazel oldum

Ay dovar pençireden aman da amman
Ben sandım sabah oldu
Açdım bakdım yorganı aman da amman
Yar goynumdan gayboldu

Gül gibi açıyorsun aman da amman
Neşeler saçıyarsun
Aldadıp gaçıyorsun aman da amman
Ne de yaramaz Ayşe’m (Seni gidi yaramaz Ayşe’m)

Gençliğin bir hızı var aman da amman
Galbimdeki sızılar
Yanakda gırmızı var aman amman
Utanmış biraz Ayşe’m

Keklik Gondu Kesmeye

Keklik gondu kesmeye*
Sular indi teşmeye
Çoktan gözden kestirdim
Gız seni alık gaçmeye
Dağlarım amman yeşil yeşil dağlarım
Yarim asger onun için ağlarım
Şu dağlar olmasaydı
Çiçeği solmasaydı
Ölüm Allah’ın emri
Ayrılık olmasaydı
Dağlarım amman yeşil yeşil dağlarım
Yarim asger onun için ağlarım
Şu dağlar maviş durur
Geleni gavışdırır
Merak etme sevgilim
Hak bizi gavışdırır
Dağlarım amman yeşil yeşil dağlarım
Yarim asger onun için ağlarım

Deniz üstünde motur
Ben işliyem sen otur
Gızlar sevdiği yare
İpekli mandil dokur
Dağlarım amman yeşil yeşil dağlarım
Yarim asger onun için ağlarım
Keklik gondu çalıya
Sular indi yalıya
Annen seni bene veemezse
Gaçacağız salıya
Dağlarım amman yeşil yeşil dağlarım
Yarim asger onun için ağlarım
**(Bağlarım amman yeşil yeşil bağlarım)
(Yarim asger onun için ağlarım)
*) Kesme : Dağlarda yetişen ve defneye benzeyen bir ağaçcık.
**) Bu türkünün nakarat kısmı kimi kişiler tarafından “Dağlarım amman yeşil yeşil dağlarım”, bazı kişiler tarafından da “Bağlarım amman yeşil yeşil bağlarım” olarak söylenir.

Sürmeli Yarim

Aman da aman sürmeli yarim sürmeli
Ellerine sarı da leralar vermeli (2)
Aman da aman ineğinnen tanası
Gızı bene yanmış ni garışır anası (2)
Aman da aman yeni de caminin camları
Bööle mi isdemiş şindiki bayannarın cannarı (2)
Aman da aman yeni de çıktım deppodan
İsdedim de veemediler al yanaklı şebbodan (2)
Aman da aman çakdım da çakdım yanmadı
A gahbenin gızı sözlerime ganmadı (2)
(cavırıng dooduna çok sööledim ganmadı)

Aman da aman çıralar goydum yanmadı
O cavırın doorduna neler de verdim ganmadı (2)
(O gahbenin gızına neler de sööledim ganmadı)
Aman da aman olmeyo bööle bööle
A cavırın gızı galbindekini sööle (2)
Aman da aman odun da sardım eşşeğe
Güvencin yok idi niden yaddın döşeğe (2)
Aman da aman çıralar goydum ocağa
Şindiki gızlar gendisi gelir gucağa (2)

Mehmet USLU’nun Notu: Bir söyleşi topluluğu olan bu türkü, daha çok Karaovalılar’ın bir oyun havasıdır.

Kaynak
Mehmet Uslu, “Bodrum Türküleri, Manileri, Tekerlemeleri ve Marşları”, 1972